22 Mayıs 2025•4 dk okuma

Sür­dü­rü­le­bi­lir­lik Bir "Hata Payı" Yö­ne­ti­mi De­ğil­dir: Ona­rı­cı İş­let­me­ler Çağı

Sür­dü­rü­le­bi­lir­li­ğin iflas et­ti­ği nokta

Sürdürülebilirlik bir "hata payı" yönetimi değildir

Şir­ket­le­rin "Sür­dü­rü­le­bi­lir­lik" say­fa­la­rı bizi çok gül­dü­rü­yor. Bu işi hak­kıy­la yapan bir avuç kurum bir yana, üre­tim ban­dı­nın %90'ı plas­tik olan bir mar­ka­nın, "her si­pa­riş için bir fidan" kam­pan­ya­sıy­la övün­me­si, sis­te­mik bir en­ka­zı koz­me­tik bir do­ku­nuş­la örtme ça­ba­sı­dır. Li­te­ra­tür buna Gre­en­was­hing 2.0 diyor; yani ha­sa­rı giz­len­mi­yor, ya­nı­na bir iyi­lik iliş­ti­rip dik­ka­ti da­ğı­tı­lı­yor. CX Folks ola­rak biz o fi­dan­la­ra değil, o plas­ti­ğin neden hala orada ol­du­ğu­na ba­kı­yo­ruz.

Sür­dü­rü­le­bi­lir­lik, bu­gün­kü po­pü­ler kul­la­nı­mıy­la, sa­de­ce "daha az zarar ver­mek" üze­ri­ne ku­ru­lu bir ya­lan­dır. Ha­sa­rı sabit tut­ma­ya ça­lış­mak, ma­a­le­sef bu ge­ze­ge­ni ve top­lu­mu kur­tar­ma­ya yet­me­ye­cek. Camb­rid­ge Ins­ti­tu­te for Sus­ta­i­na­bi­lity Le­a­ders­hip (CISL) gibi ku­rum­la­rın da al­tı­nı çiz­di­ği üzere; en­düst­ri­yel sis­tem­ler "ona­rı­cı" (re­ge­ne­ra­ti­ve) bir mo­de­le geç­me­di­ği sü­re­ce, 2050 he­def­le­ri­nin hepsi sa­de­ce birer te­men­ni­den iba­ret ka­la­cak. Bizim "olanı ko­ru­ma­ya" değil, doğal ve top­lum­sal sis­tem­le­ri sı­fır­dan can­lan­dır­ma­ya ih­ti­ya­cı­mız var. Bu yola tü­ke­ti­ci­ler değil, biz­zat iş­let­me­ler li­der­lik etmek zo­run­da. Neden mi? Çünkü; bu­gün­kü eko­lo­jik kriz­le­rin baş­ro­lün­de onlar var. Ka­zan­cı­nın ufa­cık bir kıs­mı­nı hayır ku­rum­la­rı­na ba­ğış­la­yıp, kendi ça­lı­şa­nı­na in­san­ca ya­şa­ya­cak maaşı ver­me­yen bir sis­te­min "sür­dü­rü­le­bi­lir" ol­du­ğu­nu iddia et­me­si he­pi­mi­zi aptal ye­ri­ne koy­mak­tır.

Bill McDo­no­ugh ve Mic­ha­el Braungart'ın Crad­le to Crad­le (Be­şik­ten Be­şi­ğe) fel­se­fe­sin­de an­lat­tı­ğı gibi; "daha az kötü" olmak, "iyi" ol­mak­la aynı şey de­ğil­dir. Ge­mi­nin göv­de­si de­lik­se, suyu ka­şık­la tah­li­ye ede­mez­si­niz, sa­de­ce çok az daha geç ba­tar­sı­nız. "2040'ta kar­bon nötr ola­ca­ğız" va­at­le­ri, or­man­sız­laş­ma­ya neden olan ham­mad­de­le­ri bugün kul­lan­ma­yı bı­rak­ma­dı­ğı­nız sü­re­ce sa­de­ce birer pa­zar­la­ma te­ri­mi­dir. İş dün­ya­sı yıl­lar­dır sür­dü­rü­le­bi­lir­li­ği bir "ma­li­yet ve risk yö­ne­ti­mi" ola­rak gördü. Oysa Ona­rım (Re­ge­ne­ra­ti­on), al­dı­ğı­mız­dan faz­la­sı­nı sis­te­me geri ver­mek­le il­gi­li­dir. Ona­rı­cı bir iş­let­me, sa­de­ce kar­bon ayak izini azalt­mak­la ye­tin­mez; do­ğa­ya bı­rak­tı­ğı po­zi­tif izi nasıl bü­yü­te­ce­ği­ni dert edi­nir.

Tamam "ona­rı­cı iş­let­me" ola­lım

Ona­rı­cı bir viz­yon, büyük resme, yani "bağ­la­ma" odak­lan­ma­yı ge­rek­ti­rir. Hiç­bir iş ku­sur­suz de­ğil­dir; her üre­tim ge­ze­gen­de bir iz bı­ra­kır. Ancak Paul Polman'ın "Net Po­si­ti­ve" yak­la­şı­mın­da be­lirt­ti­ği gibi; şir­ket­le­rin artık "Ben ne kadar az zarar ve­ri­yo­rum?" ye­ri­ne "Dünya benim sa­yem­de daha mı iyi bir yer?" so­ru­su­nu sor­ma­sı ge­re­ki­yor. Eğer bu so­ru­nun ce­va­bı net bir "evet" de­ğil­se, orada bir ona­rım değil, sa­de­ce hasar giz­le­me var­dır. Bu sa­de­ce çev­re­sel bir me­se­le de değil. Ona­rı­cı yak­la­şım, in­sa­nı ve emeği eko­sis­te­min bir par­ça­sı ola­rak görür. Her si­pa­riş için bir ağaç dik­mek şık bir rek­lam spotu ola­bi­lir; ancak o ağacı di­ker­ken kul­lan­dı­ğı­nız lo­jis­tik hattı sö­mü­rü­ye da­ya­nı­yor­sa, yap­tı­ğı­nız şey ona­rım değil, sa­de­ce bir imaj ça­lış­ma­sı­dır. Ona­rı­cı iş­let­me, en başta hasar veren ham­mad­de­yi ve etik ol­ma­yan sü­re­ci terk ede­cek kadar cesur olan iş­let­me­dir.

De­ği­şim okur­ya­zar­lı­ğı

Eğer çö­zü­mün bir par­ça­sı olmak is­ti­yor­sak, iş­let­me­le­ri "en azın­dan de­ni­yo­ruz" nok­ta­sın­dan "ger­çek­ten iyi­leş­ti­ri­yo­ruz" nok­ta­sı­na çek­mek zo­run­da­yız. Şir­ket­le­rin kendi ken­di­ne de­ğiş­me­si­ni bek­le­mek, bu­gü­ne kadar gör­dü­ğü­müz üzere pek işe ya­ra­mı­yor. Bize, ka­rar­la­rı­nı "ya­şa­mın dön­gü­süy­le" hi­za­la­mış, şef­faf ve ona­rı­cı ya­pı­lar lazım. CX Folks ola­rak bizim sa­ha­da gör­dü­ğü­müz en büyük engel, li­der­le­rin bu de­ği­şi­mi "ek bir ma­li­yet" ola­rak gör­me­si. Oysa uzun va­de­de, çök­müş bir eko­sis­tem­de ve hu­zur­suz bir top­lum­da kârlı ka­la­bi­le­cek hiç­bir iş mo­de­li yok­tur. Ku­rum­sal çe­vik­lik, artık sa­de­ce di­ji­tal­leş­mek değil; do­ğa­yı ve in­sa­nı iş mo­de­li­nin tam mer­ke­zi­ne koyan bir "de­ği­şim okur­ya­zar­lı­ğı" ka­zan­mak­tır. So­nuç­ta dün­ya­yı daha iyi bir yer ha­li­ne ge­ti­re­cek­sek, du­ru­mu sa­de­ce idare et­mek­ten vaz­geç­me­li­yiz. Bize du­ru­mu kur­ta­ran değil, dün­ya­yı ger­çek­ten iyi­leş­ti­ren ona­rı­cı iş­let­me­ler lazım.

Artık idare et­me­ye değil, onar­ma­ya ih­ti­ya­cı­mız var.