18 Şubat 2025•4 dk okuma

Neden Kimse Ko­nuş­mu­yor? Tok­sik Kül­tür ve "Uyum­lu Gö­rün­me" Ya­nıl­gı­sı

Tok­sik kül­tür bir ile­ti­şim ka­za­sı değil; "ve­rim­li­lik" uğ­ru­na in­sa­ni bağ­la­mın yok sa­yıl­dı­ğı bi­linç­li bir ta­sa­rım ha­ta­sı­dır.

Neden kimse konuşmuyor?

Yö­ne­ti­ci­ler ge­nel­de "İs­ti­fa oran­la­rı­mız arttı, bir bağ­lı­lık an­ke­ti mi yap­sak?" diye so­rar­lar. Biz de "keşke art­ma­dan önce yap­say­dı­nız" deriz. CX Folks ola­rak, yıl­lar­dır sa­ha­da gör­dü­ğü­müz büyük ya­nıl­gı­lar­dan biri de şu: Tok­sik­lik "ba­ğı­ran ça­lı­şan­lar" demek de­ğil­dir. Asıl ofi­si­niz­de her­kes "uyum­lu" gö­rü­nü­yor­sa, muh­te­me­len sı­kın­tı büyük. Ka­rı­şık gibi du­ru­yor, an­la­ta­ca­ğız.

Tok­sik iş yeri yeni moda olan kav­ram­lar­dan biri gibi dursa da muh­te­me­len, in­san­la­rı ça­lış­ma­la­rı için bir yere koy­du­ğu­muz gün­den iti­ba­ren var ol­mak­ta olan bir kav­ram. Şimdi de her­kes bah­se­di­yor, her­kes de şi­ka­yet­çi. Ama madem her­kes bu kadar far­kın­da, neden bu döngü bin­ler­ce şir­ket­te ken­di­ni tek­rar et­me­ye devam edi­yor? Çünkü çoğu ku­rum­da tok­sik dav­ra­nış­lar as­lın­da ödül­len­di­ri­li­yor. Kısa va­de­li he­def­le­re ulaş­mak için in­san­la­rın ruh sağ­lı­ğı­nı ezip geçen "ag­re­sif" yö­ne­ti­ci­ler kah­ra­man ilan edil­di­ği sü­re­ce, hiç­bir bağ­lı­lık an­ke­ti kül­tü­rü iyi­leş­ti­re­mez. ​ Bir şir­ke­tin içten içe çü­rü­me­si, bir ge­ce­de olmaz. Bu, adım adım inşa edi­len bir "bağ­lam kör­lü­ğü" mev­zu­su­dur. Bu mev­zu­da İn­san­lar birer Excel hüc­re­si­ne in­dir­ge­nir.

Uyum­lu gö­rü­ne­lim: Psi­ko­lo­ji­yi da­ğı­ta­lım

Yıl­lar­dır şir­ket­le­rin için­de­yiz. Bazen dı­şa­rı­yı, bazen de içe­ri­yi göz­lem­li­yo­ruz. Tek­rar eden tes­pit­ler­den bir de, bir top­lan­tı oda­sın­da her­kes ba­şı­nı sal­lı­yor­sa, orada iki ih­ti­mal var­dır: Ya ba­zı­la­rı her şeyi din­le­me­yip kafa sal­lı­yor ya da kimse ken­di­ni gü­ven­de his­set­mi­yor­dur. Tok­sik­li­ğin en rast­la­nan be­lir­ti­le­rin­den biri "sahte uyum"dur. İn­san­lar hata yap­mak­tan veya eleş­ti­ril­mek­ten kork­tuk­la­rı an, or­ga­ni­zas­yo­nun en büyük ko­ru­ma­sı olan eleş­ti­rel akıl devre dışı kalır. ​ "Eeeee?" di­ye­bi­lir­si­niz. Şöyle açık­la­ya­lım: Kim­se­nin iti­raz et­me­di­ği bir yer­de­ki ses­siz­li­ğin fa­tu­ra­sı, altı ay sonra ha­ta­lı bir ürün lans­ma­nı veya yö­ne­ti­le­me­yen bir kriz ola­rak önü­nü­ze gelir. Çünkü ino­vas­yon kası, ancak in­san­la­rın saç­ma­la­ma ve "Hata ya­pı­yo­ruz!" di­ye­bil­me öz­gür­lü­ğü ol­du­ğu yer­ler­de ge­li­şir.

"Siz bir aile de­ğil­si­niz" kli­şe­si­ni kul­lan­mak is­te­mez­dik ama :(

Eleş­ti­ri­yi "iha­net" de­ğil­dir. 1970 lerde ya­şa­mı­yo­ruz. İş ye­ri­niz de, ortak bir hedef için bir araya gel­miş, bir­bi­ri­ne saygı ve tak­dir borç­lu olan pro­fes­yo­nel bir top­lu­luk­tur. ​ Aile kli­şe­si­ne ta­kıl­mış, çağın çok ge­ri­sin­de kal­mış iş ve­ren­ler bu ay­rı­mı ya­pa­ma­dı­ğı sü­re­ce, tak­dir me­ka­niz­ma­sı ye­ri­ni "min­net bor­cu­na" bı­ra­kır. Ça­lı­şan­la­rın yap­tı­ğı işin an­la­mı­nı gör­mez­den gelip on­la­ra sa­de­ce maaş öde­nen bir kay­nak mu­a­me­le­si yap­mak, tak­dir ek­sik­li­ğin­den çok daha de­rin­de bir prob­lem­dir: De­ğer­siz­leş­tir­me. İn­san­lar yo­rul­duk­la­rı için değil, de­ğer­siz his­set­tik­le­ri için is­ti­fa eder­ler.

"Ta­sar­lan­mış" be­lir­siz­lik ve ka­o­sun fay­da­la­rı

Bir­çok tok­sik ya­pı­da be­lir­siz­lik, as­lın­da bir yö­ne­tim ara­cı­dır. Kimin neden so­rum­lu ol­du­ğu­nun belli ol­ma­dı­ğı, he­def­le­rin be­lir­siz ol­du­ğu or­tam­lar­da, güç li­ya­ka­te değil, kaosu yö­ne­ten klik­le­re geçer. Aka­bin­de de, de­di­ko­du ve ar­ka­dan iş çe­vir­me için en ve­rim­li bir ortam olu­şur. ​ Eki­bi­niz "Yahu biz tam ola­rak ne ya­pı­yo­ruz?" so­ru­su­na her gün fark­lı bir cevap alı­yor­sa, orada sa­de­ce ve­rim­li­lik değil, ka­rak­ter de aşı­nır. Bu da bir ta­sa­rım ha­ta­sı­dır. "Bizim ka­pı­mız hep açık­tır" E giren var mı? Şef­faf­lık sa­de­ce "açık kapı po­li­ti­ka­sı" demek de­ğil­dir; ka­rar­la­rın neden alın­dı­ğı­nı, ba­şa­rı­sız­lı­ğın kime fa­tu­ra edi­le­ce­ği­ni dü­rüst­çe or­ta­ya koy­mak­tır.

De­ği­şim: "Ay­na­ya ba­ka­cak ce­sa­re­ti­niz var mı?"

Kül­tü­rel dö­nü­şüm, sa­de­ce IK'nın dü­zen­le­di­ği bir hafta sonu pik­ni­ğiy­le olmaz. Ra­ma­zan pa­ke­ti, yıl­ba­şı se­pe­ti vs de ye­terl de­ğil­dir. Eğer yö­ne­tim kad­ro­su, kendi ya­rat­tı­ğı bu sis­te­mik tok­sik­li­ğin par­ça­sı ol­du­ğu­nu kabul et­mi­yor­sa, dı­şa­rı­dan gelen hiç­bir çözüm ma­a­le­sef bir işe ya­ra­maz. De­ği­şim, "Biz ne­re­de in­san­dan kop­tuk?" so­ru­su­nu sor­mak­la baş­lar. ​ Ne yap­mak lazım? Önce de­part­man­lar ara­sın­da­ki gö­rün­mez du­var­la­rı yık­mak, sonra da bil­gi­yi sak­la­yan­la­rı değil, pay­la­şan­la­rı ödül­len­dir­mek. Günün so­nun­da me­se­le mutlu ça­lı­şan­lar ya­rat­mak de­ğil­dir; me­se­le, in­san­la­rın ze­ka­sı­na, za­ma­nı­na ve duy­gu­la­rı­na saygı du­yu­lan, ait olun­ma­ya değer bir sis­tem inşa et­mek­tir. Ye­te­nek­li in­san­lar, sa­de­ce para ka­za­na­cak­la­rı değil, ka­rak­ter­le­ri­ni ko­ru­ya­bi­le­cek­le­ri li­man­lar arı­yor. Çünkü kabul ede­lim, öm­rü­mü­zün büyük bir kıs­mı­nı bu "li­man­lar­da" ge­çi­ri­yo­ruz.